Luật sư của 7875 nguyên đơn kiện công ty Formosa: “Hãy tin vào chúng tôi!”

Tòa án quận Đài Bắc ngày 14 tháng 10 năm 2019 tuyên bác bỏ vụ kiện của 7875 nguyên đơn người Việt Nam kiện các lãnh đạo và công ty Formosa Flastic cùng các công ty con ra tòa vì cho rằng tòa án Đài Loan không có thẩm quyền xét xử.

Ngày 24 tháng 10, hàng chục người đã tổ chức họp báo trước Tòa án quận Đài Bắc của Đài Loan để nộp đơn kháng kiện đồng thời đến Viện Tư pháp trao kháng thư nhằm yêu cầu xem xét các quy định liên quan đến thẩm quyền giải quyết vụ việc.

Tuy nhiên, trên mạng Internet những ngày vừa qua loan truyền tin đồn Hội công lý cho nạn nhân Formosa và Tổ chức bảo vệ quyền môi trường (ERF) không đóng tiền tòa án khoảng 1 triệu 200 ngàn Đài tệ (tương đương 40 ngàn USD) dẫn đến việc Tòa án bác bỏ vụ kiện chứ không phải do “không có thẩm quyền xét xử”.

Phóng viên Đài Á Châu Tự Do đã đến văn phòng của tổ chức Environmental Rights Foundation phỏng vấn qua phiên dịch tiếng Anh với luật sư Huang Xin-wen, một trong các luật sư tham gia vụ kiện để làm rõ việc này.

Phóng viên: Xin chào, xin luật sư có thể giới thiệu về mình và tổ chức mà bà đang tham gia.

Luật sư Huang Xin-wen: Chúng tôi là một Tổ chức Bảo vệ Quyền môi trường (ERF), và tôi là luật sư ở trong tổ chức này. Tổ chức của chúng tôi được thành lập như là kết quả của việc dời chỗ của tòa án sau khi mở rộng giai đoạn 3 của công viên khoa học trung tâm Đài Loan.

Tổ chức của chúng tôi đã được đăng ký chính thức ở cơ quan quản lý bảo vệ môi trường tại Đài Loan và Tòa án quận Đài Bắc tại Đài Loan. Đại diện của chúng tôi là từ Bộ Khoa học và Công nghệ, Cơ quan bảo vệ môi trường của chính phủ và cũng từ các tổ chức phi chính phủ.

Nhiệm vụ của chúng tôi là cung cấp các trợ giúp pháp lý về môi trường cho những người nghèo, chẳng hạn, nông dân, ngư dân, cư dân và cả người bản địa. Chúng tôi đã xử lý một số trường hợp nổi tiếng ở Đài Loan. Tổ chức quyền môi trường là một tổ chức rất quan trọng giúp cung cấp các trợ giúp pháp lý về môi trường.

Phóng viên: Làm sao phía bà biết về vụ việc Formosa gây ô nhiễm môi trường biển Việt Nam và làm thế nào mà các luật sư của tổ chức nhận làm luật sư cho vụ kiện của 7875 nguyên đơn này ở Đài Loan?

Luật sư Huang Xin-wen: Chúng tôi biết về trường hợp ô nhiễm này kể từ năm 2016, nó đã được Hiệp hội luật gia môi trường (EJA) ở Đài Loan chú ý đến.

Chúng tôi biết rằng một công ty Formosa Plastic Corporation của Đài Loan đã thành lập một nhà máy thép tại Việt Nam và làm ô nhiễm biển tại đây.

Kể từ đó, chúng tôi tổ chức một loạt các hành động. Chúng tôi phản đối và yêu cầu Formosa đưa cho chúng tôi một câu trả lời và chịu trách nhiệm chính thức. Luật sư Chang, Yu-inn, người cũng là Chủ tịch của EJA tiếp tục theo đuổi vụ án kể từ đó.

000_9Y4W7_960.jpeg
Hình minh họa. Hình chụp hôm 20/4/2016: cá chết do chất thải độc do Formosa thải ra biển khiến cá chết dạt lên bờ ở Quảng Trạch, Quảng Bình
AFP

Trong năm đầu tiên, hành động của chúng tôi bao gồm, thứ nhất là yêu cầu Formosa tiết lộ thông tin liên quan về ô nhiễm.

Thứ hai là yêu cầu Bộ Kinh tế (Đài Loan) cải cách các quy định và luật pháp liên quan để khi họ xem xét đầu tư nước ngoài từ các công ty Đài Loan với tiêu chuẩn cao hơn và đảm bảo tập đoàn Đài Loan sẽ không gây ô nhiễm ở nước ngoài.

Sau đó, chúng tôi nhận ra rằng vụ việc đã không diễn ra tốt đẹp ở Việt Nam.

Tòa án Việt Nam từ chối thụ lý vụ án, và chúng tôi bắt đầu đánh giá liệu chúng tôi có nên làm vụ án này ở Đài Loan hay không.

Cuối cùng, chúng tôi đã quyết định, chúng tôi phải nộp hồ sơ này tại Đài Loan. Một loạt các luật sư cũng đã đến Việt Nam và để các nguyên đơn chỉ định chúng tôi làm luật sư.

Phóng viên: Có một lời đồn trên mạng Internet cho rằng luật sư đã không đóng phí cho vụ kiện này và chính vì vậy Tòa án quận Đài Bắc đã bác bỏ vụ kiện ngay từ đầu? Bà giải thích sao về việc này?

Luật sư Huang Xin-wen: Chúng tôi muốn nhân cơ hội này và nói rằng các báo cáo từ kênh Nửa vòng trái đất (NVTĐ TV) là không đúng sự thật, và chúng tôi đã yêu cầu họ xin lỗi và xác minh thông tin này.

Thứ hai, liên quan đến án phí, vì hầu hết các nạn nhân đều ở trong tình trạng đột nhiên bần cùng, Hội Công lý cho nạn nhân Formosa (JFFV) đã quyên góp tiền cho chúng tôi trên toàn cầu, và sau đó chuyển số tiền mà họ đã huy động được cho Tổ chức Bảo vệ Quyền Môi trường (ERF).

hoadon-01_960.jpeg
Hóa đơn đóng tiền của tòa án quận Đài Bắc do luật sư Huang Xin-wen cung cấp
Photo: RFA

Vì vậy, vào ngày 28 tháng 6, chúng tôi đã trả tiền án phí và chúng tôi có hóa đơn ở đây từ tòa án quận Đài Bắc. (Đây là tiếng Trung Quốc, chúng tôi cũng có Phiên bản tiếng Anh để hiểu rõ hơn.)

Chúng tôi cũng đã cung cấp nội dung này cho kênh NVTĐ TV và nói với họ rằng, chúng tôi đã nộp tiền và chúng tôi đã nhận được hóa đơn ngay tại đó, nhưng họ lại đặt câu hỏi liệu hóa đơn là thật hay giả.

Chúng tôi cũng có một thông cáo báo chí từ Tòa án quận Đài Bắc. Chúng tôi đã bôi cho nó nổi bật lên đây (trên tài liệu thông cáo báo chí từ TDC) cho biết: vào ngày 28 tháng 6, chúng tôi đã trả án phí. Chúng tôi đã đáp ứng tất cả các yêu cầu pháp lý về thủ tục và chúng tôi có thể nộp đơn.

Tôi nghĩ rằng tất cả thông tin này đều có sẵn trên internet và họ có thể xác minh thông tin rất dễ dàng. Chúng tôi cũng đã cung cấp hóa đơn nộp tiền cho kênh NVTĐ TV. Tuy nhiên, họ vẫn khăng khăng phá hoại danh tiếng của JFFV và ERF.

Vì vậy, ở đây chúng tôi muốn nhân cơ hội này yêu cầu NVTĐ TV làm rõ thông tin này và xin lỗi chúng tôi, đồng thời gỡ bỏ những câu chuyện hư cấu này.

Phóng viên: Những tin đồn này có ảnh hưởng gì đến vụ kiện của các nạn nhân Formosa?

Luật sư Huang Xin-wen: Vì chúng tôi đã nộp đơn kiện và việc này đòi hỏi một lượng người nhất định như nhân sự, nhân lực và tiền bạc.

Chúng tôi cần dịch giả dịch tất cả các tài liệu tiếng Việt này sang tiếng Trung để chúng tôi có thể hiểu, chúng tôi cần luật sư đọc qua tất cả các tài liệu này và ra tòa, chúng tôi cần các học giả ở Đài Loan để tìm kiếm lời khuyên.

luatsuHuang_01_960.jpeg
Luật sư Huang Xin-wen và hóa đơn đóng tiền của Tòa án quận Đài Bắc
Photo: RFA

Tất cả những điều này đều đòi hỏi tiền bạc. Khi NVTĐ TV báo cáo những tin tức giả mạo này, họ đang phá hoại tài trợ của chúng tôi từ Hoa Kỳ, quốc tế và những người từ Việt Nam.

Điều mà họ đang cố gắng làm là cắt đứt tài trợ của chúng tôi, do vậy chúng tôi không thể làm được những điều tốt nhất cho các nạn nhân. Vì vậy, chúng tôi yêu cầu họ làm rõ thông tin sai lệch và xin lỗi chúng tôi.

Thứ hai, nếu danh tiếng của ERA và JFFV bị phá hoại, điều này sẽ gián tiếp ảnh hưởng đến niềm tin của nạn nhân.

Tôi nghĩ rằng một mối quan hệ rất quan trọng trong vụ kiện là sự tin tưởng giữa các luật sư và nguyên đơn. Và vì đây là một vụ kiện xuyên quốc gia, nên các luật sư của chúng tôi không thể dễ dàng tiếp cận tất cả các thân chủ của chúng tôi, họ phải đi qua biên giới và chính phủ VN đang cố gắng ngăn chúng tôi gặp họ.

Vì vậy, tôi nghĩ rằng điều này sẽ gây ra sự ngờ vực giữa các mối quan hệ và nó thực sự sẽ gây tổn hại cho vụ án.

Phóng viên: Vào ngày 14 tháng 10, tòa án quận Đài Bắc đã đưa ra phán quyết và tuyên bố: “Đài Loan không có thẩm quyền của vụ kiện này và thẩm quyền phải thuộc về Việt Nam”. Bà nghĩ gì về điều này?

Luật sư Huang Xin-wen: Tòa án quận Đài Bắc đã bác bỏ vụ án dựa trên bộ luật tố tụng dân sự nói rằng quyền tài phán phải ở nơi nguyên nhân, kết quả của sự ô nhiễm và hành vi gây ô nhiễm xảy ra.

Tuy nhiên, tại tòa án tố tụng dân sự Đài Loan, có hai khái niệm cũng có thể xác định là bên nào có thẩm quyền.

Theo thẩm quyền đồng thuận: Nếu cả hai bên, nguyên đơn và bị đơn đều đồng ý và quyết định họ muốn đến một tòa án nhất định, thì tòa án đó sẽ có thẩm quyền của vụ án.

Thẩm quyền khi có sự xuất hiện tại tòa: Nếu tòa án quyết định rằng họ sẽ có phiên xét xử hoặc có phiên tòa và bị đơn tham dự phiên tòa mà không từ chối. Điều này có nghĩa là bị đơn đã chấp thuận và đồng ý rằng tòa án có thẩm quyền.

Nhưng tòa án quận Đài Bắc đã không tổ chức bất kỳ phiên tòa nào từ đầu và chỉ bác bỏ vụ kiện của chúng tôi. Tôi nghĩ rằng Tòa án quận Đài Bắc đã vi phạm quy tắc tố tụng dân sự của Đài Loan và loại trừ hai lựa chọn này.

Actor sequitur forum rei (Nguyên đơn phải theo Tòa án của bị đơn) là một khái niệm pháp luật được quốc tế công nhận.

Trong vụ án dân sự, chúng tôi có nguyên tắc: các nguyên đơn tuân theo bị cáo. 7875 Nguyên đơn của chúng tôi đã quyết định rằng họ sẽ ra tòa của những người bị đơn bao gồm Formosa Plastic, China Steel, những bị đơn khác là một công ty ma trăm phần trăm ở nước ngoài.

Vì hầu hết các bị cáo đều ở Đài Loan, nên có vụ kiện ở Đài Loan thực sự tuân theo thực tế là Đài Loan có thẩm quyền quốc tế.

Và điểm cuối cùng: Tòa án tuyên bố rằng không thuận tiện để thu thập chứng cứ ở Đài Loan.

Tuy nhiên, trong trường hợp này, vấn đề quan trọng nhất là liệu Formosa Plastic có phạm sai lầm trong việc ra quyết định hay không.

Formosa là một nhóm rất tập trung, nơi tất cả các quyết định liên quan đến hoạt động, ký kết hợp đồng hoặc xây dựng, bảo vệ môi trường, an toàn và sức khỏe – tất cả đều được thực hiện bởi trung tâm hành chính.

Đó là một nhóm rất tập trung và họ được tạo ra bởi một số người nhất định đưa ra quyết định, vì vậy tất cả bằng chứng này thực tế là ở Đài Loan.

Tôi nghĩ điều rất quan trọng là chúng tôi có vụ án này ở Đài Loan vì thực sự rất thuận tiện để đi tìm bằng chứng.

Phóng viên: Bà sẽ làm gì nếu Tòa án cấp cao cũng tiếp tục bác bỏ kháng cáo?

Luật sư Huang Xin-wen: Nhóm luật sư của chúng tôi đã đưa ra quyết định. Chúng tôi thấy phán quyết này là vô lý. Chúng tôi nghĩ rằng phải có một số vấn đề trong quy trình hành chính để họ mắc sai lầm như vậy.

Vì vậy, chúng tôi tin rằng nếu Tòa án Tối cao xem xét đúng đắn tuyên bố của chúng tôi sẽ thấy là vụ kiện không nên được bác bỏ.

Nếu Tòa án Tối cao vẫn quyết định bác bỏ vụ kiện của chúng tôi vì một số lý do nào khác, chúng tôi sẽ tìm mọi cách để lên Tòa án tối cao.

Phóng viên: Luật sư có bất kỳ cập nhật gì về vụ án này không?

Luật sư Huang Xin-wen: Sau khi chúng tôi đưa ra kháng cáo chống lại phán quyết, cho đến nay không có cập nhật nào về quyết định của tòa án.

Phóng viên: Luật sư có bất kỳ hy vọng hoặc kỳ vọng nào cho vụ án này? Liệu các nguyên đơn sẽ đòi được công lý và được đền bù?

Luật sư Huang Xin-wen: Tôi nghĩ rằng luôn luôn có sự chú ý và nỗ lực của nhóm luật sư để cho các nạn nhân được bồi thường thích đáng theo nguyên tắc công lý và công bằng.

Và tôi nghĩ rằng vụ kiện này vẫn sẽ còn mất một thời gian ở Đài Loan, tuy nhiên, chúng tôi đã nỗ lực rất nhiều và tiếp tục cố gắng ở ngay tại đây.

Chúng tôi đã thực hiện một số chiến dịch truyền thông và chúng tôi muốn nhiều người biết thêm về trường hợp này, nguyên nhân của vụ án này, kết quả của vụ án này, v.v….

Và chúng tôi cũng tiếp tục yêu cầu Bộ Kinh tế tiến hành cải cách các đạo luật và nâng cao tiêu chuẩn, để các tập đoàn Đài Loan không gây ô nhiễm ở nước ngoài. Vì vậy, tôi nghĩ rằng trong trường hợp này chúng ta đã đạt được một số thành tựu bằng cách thu hút nhiều sự chú ý hơn.

Còn câu hỏi, liệu chúng tôi có thể đảm bảo những nạn nhân này được bồi thường đúng cách hay không hoặc liệu chúng tôi có thể thắng vụ kiện này hay không?

Tôi nghĩ rằng chúng tôi đã cố gắng nhưng luật pháp vẫn tuân theo các nguyên tắc đạo đức và luôn có một số điều không chắc chắn trong vụ kiện, vì vậy chúng tôi không thể đưa ra một lời hứa và chúng tôi không thể nói chắc chắn.

Tuy nhiên, tại Đài Loan, có rất nhiều luật sư giúp đỡ trong vụ án này bao gồm cả những cái tên mà chúng ta đã biết và công khai. Bên cạnh đó, có các tổ chức như ERF, EJA, TAHR (Hiệp hội Nhân quyền Đài Loan) và Liên Minh Giám Sát Việc Thực Hiện Các Công Ước Nhân Quyền (Covenants Watch) đã quan sát và chú ý đến vụ này.

Chúng tôi cố gắng biến trường hợp này thành một phong trào môi trường quan trọng ở Đài Loan.

Vì vậy, tôi nghĩ rằng chúng tôi đã đạt được một số kết quả ban đầu, ngày càng có nhiều người biết đến vụ này. Nhưng tất nhiên, với vụ kiện, nó luôn là biến số.

Phóng viên: Bà có biết vụ kiện nào tương tự như trường hợp này không?

Luật sư Huang Xin-wen: Liên quan đến các vụ án xuyên quốc gia, chúng tôi có một vụ án nổi tiếng ở Đài Loan nhưng đó là một cách khác. Đó là trường hợp RCA, một vụ án gây hại xuyên quốc gia.

Một công ty nước ngoài đã thành lập một công ty tại Đài Loan, làm ô nhiễm ở đây và gây thiệt hại cho sức khỏe của người dân Đài Loan.

Nguyên đơn là hơn 500 người, và cuối cùng chúng tôi đã thắng kiện thành công và nhận tiền bồi thường cho các nạn nhân.

Tuy nhiên, không giống như tòa án Việt Nam, Đài Loan chúng tôi là một quốc gia dân chủ với hệ sinh thái độc lập nên chúng tôi thực sự có thể thực hiện các thủ tục pháp lý phù hợp và để có biện pháp khắc phục cho nạn nhân. Điều đó không thể được thực hiện ở Việt Nam.

Chúng tôi đã đến thăm một học giả luật để nghe lời khuyên, người đó là chuyên gia về tài phán quốc tế, và đã cho chúng tôi một ví dụ rất quan trọng liên quan đến quyền tài phán quốc tế.

Đó là trường hợp một công ty châu Âu thành lập công ty con ở châu Phi và gây ô nhiễm ở châu Phi.

Người dân địa phương sau đó đã đến châu Âu để đấu tranh cho vụ án. Tòa án châu Âu công nhận rằng vì có mối quan hệ công ty mẹ và công ty con, các nạn nhân châu Phi có thể nộp đơn kiện tại châu Âu và tòa án châu Âu có thẩm quyền. Vì vậy, tôi nghĩ rằng đó là một ví dụ rất hay và đó là ví dụ mà chúng ta có thể làm theo.

Tôi muốn nhân cơ hội này và chân thành nói rằng các bạn có thể tin tưởng vào chúng tôi và đặt niềm tin nơi chúng tôi. Tổ chức của chúng tôi và các nhóm đối tác đã và đang nỗ lực hết sức để giúp đỡ trong trường hợp này. Chúng tôi đã nỗ lực rất nhiều với rất nhiều nhân lực. – LS. Huang Xin-wen

Điều đó có nghĩa là một công ty mẹ phải chịu trách nhiệm về kết quả của các công ty con của họ. Và những người có quyền đang bị làm tổn hại có thể đến công ty mẹ và đòi hỏi phải khắc phục.

Phóng viên: Bà có muốn nói gì với người VN, những người muốn biết thêm về trường hợp này?

Luật sư Huang Xin-wen: Hiện tại, một số phương tiện truyền thông (cho dù họ có bị kiểm soát hay không) lan truyền một số tin đồn về chúng tôi và một số người có thể lo lắng về việc đưa vụ kiện này cho chúng tôi hoặc lo là có thể tin tưởng được vào chúng tôi hay không.

Tôi muốn nhân cơ hội này và chân thành nói rằng các bạn có thể tin tưởng vào chúng tôi và đặt niềm tin nơi chúng tôi. Tổ chức của chúng tôi và các nhóm đối tác đã và đang nỗ lực hết sức để giúp đỡ trong trường hợp này. Chúng tôi đã nỗ lực rất nhiều với rất nhiều nhân lực.

Chúng tôi có thể không thể đảm bảo một trăm phần trăm rằng sẽ thắng kiện, nhưng chúng tôi chắc chắn sẽ tiếp tục cố gắng với mọi nỗ lực của mình.

Chúng tôi đang cố gắng để cộng đồng quốc tế, chính phủ Đài Loan và người dân Đài Loan biết tầm quan trọng của vụ việc này và để biết là một công ty Đài Loan đã làm hại đất nước Việt Nam và người Việt Nam như thế nào.

Vì vậy, chúng tôi ERF, EJA, TAHR, CW và các nhóm đối tác khác sẽ tiếp tục theo dõi vụ án này và để nâng cao nhận thức trong trường hợp này.

Phóng viên: Cảm ơn bà đã đến với cuộc phỏng vấn của Đài Á Châu Tự Do.

Sau cuộc phỏng vấn luật sư Huang Xin-wen đã cung cấp cho phóng viên chúng tôi biên lai nộp tiền từ Tòa án Quận Đài Bắc số tiền 1,205,310 Đài tệ (khoảng 40 ngàn USD) và cung cấp phán quyết của tòa án, Thông cáo báo chí ngày 24 tháng 10 của Tòa án quận Đài Bắc theo đường dẫn

http://jirs.judicial.gov.tw/GNNWS/NNWSS002.asp?id=534673